Τι καθιστά μια πόλη σπουδαία; Πώς μπορεί μια τέτοια πόλη να είναι ανθεκτική στις κλιματικές προκλήσεις και αλλαγές; Συχνά σκεπτόμαστε την πόλη σαν κτίρια, δρόμους, σκυρόδεμα και άλλα σκληρά και «γκρίζα» υλικά. Τι θα συνέβαινε όμως αν η πόλη είχε αλλεπάλληλη διαστρωμάτωση;  Τι θα συνέβαινε αν καθορίζαμε μια πόλη εστιάζοντας στο νερό και την βλάστηση συγχρόνως;

Αυτό ονομάζεται ΠΜΥ (GBI), Πράσινες και Μπλε Υποδομές και είναι το ζωτικής σημασίας επίπεδο μέσα στην πόλη, για μία βιώσιμη πόλη. Αντί να εξετάζουμε την πόλη σαν μία μεμονωμένη ενότητα θα ήταν πιο χρήσιμο να την δούμε σαν επίπεδα διαφορετικών δραστηριοτήτων και φυσικών χαρακτηριστικών που  αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Οι Πράσινες και Μπλε Υποδομές προσφέρουν μία πραγματοποιήσιμη, οικονομική και πολύτιμη εναλλακτική λύση, για αστικές περιοχές που αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης και αλλαγής. Συμπληρώνουν και σε ορισμένες περιπτώσεις μετριάζουν την ανάγκη για «γκρίζες» υποδομές. Οι Πράσινες και Μπλε Υποδομές (ΠΜΥ) αντιπροσωπεύουν ένα εναλλακτικό πρότυπο στο οποίο αναγνωρίζεται η σημασία και η αξία του ρόλου της υδρολογίας στην διαχείριση των αστικών υδάτων.

Ο όρος  «Μπλε» αναδεικνύει την σπουδαιότητα των φυσικών ιδιοτήτων του νερού αυτού καθεαυτού, ενώ ο όρος «Πράσινο», συνδέει τις λειτουργίες της υδρολογίας στο αστικό περιβάλλον με τα συστήματα της βλάστησης κατά τον σχεδιασμό του τοπίου των πόλεων.

Οι επακόλουθες ΠΜΥ έχουν κοινωνικοοικονομικά οφέλη που είναι περισσότερα από το άθροισμα των επιμέρους μεμονωμένων συνιστωσών.


Τι είναι Οι Πράσινες – Μπλε Υποδομές και οι Λύσεις που Βασίζονται στη Φύση;


Πρόκειται για περιβαλλοντικές αστικές υποδομές που περιλαμβάνουν την βλάστηση (Πράσινο) και τα υδρολογικά χαρακτηριστικά (Μπλε) κατά τον σχεδιασμό των αστικών παρεμβάσεων. Αναφερόμαστε στις υποδομές αυτού του τύπου με τον όρο Πράσινες - Μπλε Υποδομές ή με το ακρώνυμο ΠΜΥ (GBI).

Η χρήση του όρου «Υποδομές» στις ΠΜΥ αποτελεί την αναγνώριση ότι οι φυσικές διαδικασίες που σχετίζονται με την βλάστηση και την υδρολογία προσφέρουν πολύτιμες και λειτουργικές υπηρεσίες στις ανθρώπινες κοινωνίες. Για το λόγο αυτό τις ονομάζουμε «Επιλύσεις που Βασίζονται στη Φύση» ή με το ακρωνύμιο ΕΒΦ (NBS).

Οι ΠΜΥ, (GBI) συμπεριλαμβάνουν στον σχεδιασμό την υδρολογική και την οικολογική διαχείριση του νερού, κατά την οποία οι πράσινες συνιστώσες ενσωματώνονται αδιάκοπα με τις Μπλε.

Με την επανεισαγωγή στο δομημένο περιβάλλον επιλύσεων  που βασίζονται στη Φύση,  οι ΠΜΥ, (GBI) ενδυναμώνουν τα αστικά οικοσυστήματα, βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και προάγουν βιώσιμα αντισταθμιστικά συστήματα νερού, τα οποία συχνά ονομάζονται: «Storm-water Management» (Διαχείριση ομβρίων), «Water Sensitive Urban Design» (Αστικός Σχεδιασμός με μέριμνα στο νερό) , «Swamp City» (Πόλη Βάλτος) , «Water Wise Cities» (Πόλεις με σοφή αντιμετώπιση του νερού) κ.α.

Οι κατευθύνσεις μελέτης των ΠΜΥ βασίζονται στις αρχές υδρολογίας και οικολογίας για τον σχεδιασμό αστικών στοιχείων. Τα αστικά στοιχεία συνδυάζουν Πράσινα και Μπλε χαρακτηριστικά και παράγουν επιλύσεις βασισμένες στη Φύση, ώστε να  δημιουργηθούν  διαδραστικά και πολυλειτουργικά συστήματα. Οι λειτουργικές απαιτήσεις των συστημάτων αυτών είναι να συλλέγουν, να φιλτράρουν, να επιβραδύνουν και όπου δυνατόν να διηθούν  και να αποθηκεύουν τα όμβρια. Οι ΠΜΥ μεταβάλλουν τον τοπικό κύκλο του νερού με έναν συστημικό τρόπο ο οποίος ευεργετεί την υγεία, την φυτική και ζωική βιοποικιλότητα ενώ ταυτόχρονα βελτιώνει την τοπική επάρκεια σε νερό κατά τις περιόδους ξηρασίας και  μακροπρόθεσμα τα αποθέματα νερού. Οι ΠΜΥ είναι προσαρμόσιμα συστήματα και είναι δυνατόν να είναι πολύ αποτελεσματικά σε μία ποικιλία από διαφορετικές κλίμακες μεγεθών, ανάλογα με τις συνιστώσες του τοπικού αστικού περιβάλλοντος όπως ο διαθέσιμος χώρος, η τοπογραφία και το κλίμα.

Οι τυπικές ΠΜΥ συνίστανται από εφαρμογές όπως «οι πράσινες οροφές», «τα κανάλια συλλογής και καθαρισμού νερού», «οι βιότοποι καθαρισμού», «οι κήποι της βροχής», τα έλη και οι λίμνες συλλογής και κατακράτησης του νερού, τα συστήματα διήθησης,  τα οποία είναι δυνατόν να συνδέονται με άλλα στοιχεία ΠΜΥ σε μία συλλεκτήρια λεκάνη.

Κάθε επιμέρους εφαρμογή πραγματοποιεί ή συνεισφέρει στην επεξεργασία των ομβρίων, όμως μπορεί να θεωρηθεί σαν ένας οικολογικός θεμέλιος λίθος αφ’ εαυτής, καθώς ενισχύει την συνδεσιμότητα η οποία είναι πρωταρχική για την οικολογική διαχείριση και συντήρηση των περιοχών συλλογής. Αυτές οι συνδεδεμένες μονάδες συχνά καλούνται «treatment trains» (αλυσίδες επεξεργασίας). Η εισαγωγή αυτών των Πράσινων και Μπλε παροχών έχει ως αποτέλεσμα έναν πολυλειτουργικό σχεδιασμό, με πολλαπλά κοινωνικό-οικολογικά οφέλη.

Το ζήτημα των πράσινων υποδομών αποτελεί μια εδραιωμένη θεώρηση στον αστικό περιβαλλοντικό προγραμματισμό , την πολιτική, την έρευνα και τον σχεδιασμό, καθώς η συνειδητοποίηση και η κατανόηση των εν δυνάμει πλεονεκτημάτων τους στην οικολογία και στην κοινωνία έχει αυξηθεί.

Ο όρος πράσινες υποδομές συχνά αναφέρεται σε έργα που περιλαμβάνουν περιοχές βλάστησης όπως πάρκα, πράσινες οροφές, ζώνες πρασίνου, σοκάκια, κατακόρυφους και οριζόντιους κήπους και παρτέρια. Τέτοιοι είδους πράσινες υποδομές έχουν αναγνωριστεί και εντατικά συζητηθεί για τις υπηρεσίες που προσφέρουν στα οικοσυστήματα, ειδικότερα για εκείνες τις υπηρεσίες οι οποίες είναι πολύτιμες σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές.

Εντούτοις συχνά γίνεται λανθασμένη χρήση του όρου «Πράσινες» υποδομές καθώς οι υποδομές αυτού του είδους είναι συχνά συνδεδεμένες ή καθορίζονται από τις «Μπλε» διαδικασίες. Ο όρος «Μπλε Υποδομές» αναφέρεται σε υποδομές που σχετίζονται με υδρολογικές λειτουργίες, στις οποίες περιλαμβάνονται τα συστήματα ομβρίων και αστικών ομβρίων όπως επίσης τα επιφανειακά ύδατα και οι υδροφόροι ορίζοντες του εδάφους.

Στον αστικό σχεδιασμό, οι Μπλε υποδομές παραδοσιακά αφορούν την πρόβλεψη ανθεκτικότητας, για την παροχή πόσιμου νερού και την ασφάλεια έναντι των σχετικών με το νερό ακραίων φαινομένων. Αυτού του τύπου οι υποδομές μπορεί να είναι φυσικές, προσαρμοσμένες ή κατασκευασμένες και παρέχουν λειτουργίες επιβράδυνσης, διαμοιρασμού και εξάπλωσης, διαποτισμού του υπεδάφους, εξάτμισης και εκβολής του νερού στο φυσικό υδάτινο περιβάλλον. Περιλαμβάνουν επίσης έλεγχο ροής, κατακράτηση, διατήρηση, φιλτράρισμα, διήθηση και διαφορετικές μορφές επεξεργασίας όπως επανάχρηση και ανακύκλωση. Εν γένει οι μπλε υποδομές παραδοσιακά υπηρετούν δύο παραμέτρους , του ποιοτικού και του ποσοτικού χειρισμού.

Οι ΠΜΥ (GBI) ενσωματώνουν την υδρολογική και βιολογική αλυσίδα επεξεργασίας του νερού (Treatment trains), σε συστήματα όπου τα πράσινα χαρακτηριστικά αλληλεπικαλύπτονται αδιάκοπα με τα μπλε χαρακτηριστικά.

Η εφαρμογή ΠΜΥ ενδυναμώνει τα αστικά οικοσυστήματα με την επαναφορά των φυσικών διαδικασιών στο ανθρωπογενές περιβάλλον, συνδυάζοντας τις απαιτήσεις για βιώσιμη παροχή νερού  και διαχείριση των ομβρίων, με τις απαιτήσεις του πολεοδομικού σχεδιασμού  και της ζωής στη πόλη. Είναι δεδομένο ότι αυτού του είδους τα συστήματα έχουν θετικές επιπτώσεις στον αστικό μεταβολισμό των φυσικών πόρων (προστιθέμενες πράσινες αξίες) και στα βιώματα και την συμπεριφορά του πληθυσμού που χρησιμοποιεί αυτές τις υποδομές (προστιθέμενες κοινωνικές αξίες).